Duurzaamheidskunde, moet dat echt?

Een Kamermeerderheid wil meer duurzaamheid in het onderwijs. Maar ten koste waarvan?

Jonathan Witteman – de Volkskrant – 

Misschien heeft u het gemist, want in de kranten stond het niet, maar twee weken geleden nam de Tweede Kamer een motie aan om meer aandacht te besteden aan duurzaamheid in het onderwijs. Een Kamermeerderheid van 50Plus, Partij voor de Dieren, GroenLinks, ChristenUnie, D66, SP en PvdA riep de regering op ‘te onderzoeken hoe duurzame ontwikkeling op integrale wijze in het Nederlandse onderwijs gefaciliteerd zou kunnen worden’. Het klinkt sympathiek, maar hoe zinnig is de motie in de ogen van het onderwijsveld?

Wilfried Admiraal, hoogleraar onderwijskunde aan de universiteit van Leiden, zegt er niet per se tegen te zijn om duurzaamheid in het curriculum te integreren, maar dan wel in samenhang met andere ’21ste-eeuwse vaardigheden’ die niet gebonden zijn aan een specifiek vak. Admiraal noemt ict-geletterdheid, innoveren, creativiteit, burgerschap, sociale vaardigheden en probleemoplossing als andere voorbeelden. ‘Nu is het duurzaamheid, volgende keer een andere vaardigheid. Docenten zijn niet tegen innovaties in het onderwijs, maar zijn de ad hoc-veranderingen wel zat. En overigens zou die samenhang ook helpen om het een minder politieke kleur te geven. Duurzaamheid lijkt erg ingegeven door de linkse partijen, maar innoveren en ict kunnen prima door het hele politieke spectrum worden gedeeld.’

Admiraals collega Theo Wubbels van de Universiteit Utrecht betrapt zich er dikwijls op dat hij eerst enige tegenzin moet overwinnen voordat hij met frisse blik naar onderwijsvoorstellen van politici kan kijken. ‘Het is het recht van parlementariërs om thema’s op de onderwijsagenda te zetten. Maar ze zouden eens wat minder gebruik moeten maken van dat recht. Het grote nadeel is dat de Kamer elke keer met iets nieuws komt en dat er te veel van docenten wordt gevraagd. Er zit ook te weinig consistentie in: de ene keer moeten scholieren meer bewegen, de andere keer moeten ze meer rekenen en taal krijgen. Ga eerst eens kijken wat er al aan duurzaamheid gedaan wordt op scholen en houd de mogelijkheid open dat het onderwijs al genoeg aandacht aan het thema besteedt.’

Ruimte genoeg
Arthur Pormes, leraar maatschappijleer en maatschappijwetenschappen op een scholengemeenschap in Breukelen, heeft het idee dat leraren al ruimte genoeg hebben om het thema duurzaamheid te behandelen in de klas. Hij noemt biologie (bijvoorbeeld ecosystemen), aardrijkskunde (klimaatveranderingen) en economie (hoe het bruto binnenlands product wordt berekend, en in hoeverre het milieu daarin wordt meegewogen) als voorbeelden. En in het keuzevak maatschappijwetenschappen is ‘milieu en beleid’ al jarenlang een van de examendomeinen voor havo- en vwo-scholieren. Scholieren moeten daarin bijvoorbeeld uitleggen ‘wat het belang is van duurzame ontwikkeling voor het mondiale milieuvraagstuk’.

Partij voor de Dieren-Kamerlid Esther Ouwehand, de indiener van de motie, zegt er helemaal geen voorstander van te zijn om een apart schoolvak op te tuigen rond duurzaamheid. ‘Mijn voorkeur is om het thema duurzaamheid te integreren in de bestaande lessen, zoals biologie, natuurwetenschappen, maatschappijleer en economie.’
Tegelijkertijd vindt Ouwehand dat deze vakken op dit moment niet genoeg aandacht aan het thema besteden. ‘Mij zou het goed lijken wanneer biologie en maatschappijleer net iets meer kijken naar de gevolgen van ons handelen, bijvoorbeeld voor wat betreft klimaatverandering, onze vleesconsumptie en hoe we voedsel eerlijk kunnen verdelen.’

Ouwehand snapt de kritiek uit het onderwijs dat docenten ook zonder de moties van Tweede Kamerleden al genoeg op hun bordje hebben. ‘Die kritiek is op zichzelf gerechtvaardigd. We kunnen niet zomaar alles afschuiven op het onderwijs. Tegelijkertijd denk ik dat het voor de samenleving niet alleen belangrijk is dat de huidige generatie kinderen goed leert rekenen en schrijven, maar dat het ook meer dan ooit een kritieke vaardigheid is dat kinderen leren nadenken over hoe we de aarde leefbaar kunnen houden. Of we nu het leuk vinden of niet, de leefbaarheid van de aarde zal hun generatie voor grote problemen stellen. Zij zullen met oplossingen moeten komen.’

Ideologie
Maar wordt het onderwijs op deze manier niet te veel gepolitiseerd? Natuurlijk, aan heel veel thema’s in het onderwijs kleeft enige ideologie, hoewel de tafel van 6 of de Wet van Buys Ballot vermoedelijk tot weinig politieke twisten zullen leiden. De motie voor meer duurzaamheid in het onderwijs verdeelde in elk geval de Tweede Kamer, met tegenstemmen van onder meer VVD, CDA en PVV. Ouwehand betreurt dat. ‘Duurzaamheid geldt nu als een relatief links thema. Ik hoop dat we dit kunnen ontstijgen. Docenten zijn prima in staat om onderwerpen op een zo objectief en neutraal mogelijke manier aan leerlingen uit te leggen.’

Dit bericht is geplaatst in Duurzaam onderwijs, Maatschappelijk debat. Bookmark de permalink.